canonvandezeedijk.amsterdam

7. Toekomstdromen van Aldo van Eyck (15-8-’16)

De bebouwing van de percelen 106 tot en met 116 werd al in de vroege twintigste eeuw geplaagd door bouwvalligheid en verkrotting. Aan het begin van die eeuw vloog het huis op perceel 114 ook nog eens in brand. Juist op dat perceel bevonden zich jaren later twee winkels van joodse eigenaren en werden meerdere verdiepingen bewoond door de familie van winkelier Jacob Gross. Van Jacob, zijn vrouw Zlata en zijn zoon Markus weten we dat ze in januari 1944 in Auschwitz zijn vermoord. Ook een andere joodse Amsterdammer, Jacob Kattenburg, had op nummer 114 gewoond – hij was verhuisd naar Soest – en was de eigenaar van in ieder geval een deel van het perceel op nummer 114. Ook van hem weten we dat hij de oorlog niet heeft overleefd. De bouwvallige woning stond om die redenen dus waarschijnlijk leeg en in veel gevallen werden dat soort panden tijdens de hongerwinter ontdaan van alles wat kon branden – de behoefte aan warmte was groot tijdens die winter. Het pand op nummer 114 is tijdens de hongerwinter in 1944 gesloopt. Van de panden op de overige percelen weten we dat ze uiteindelijk allemaal zijn gesloopt tussen 1944 en 1954.

In de periode van de wederopbouw gebeurde er iets moois – het plan ontstaat in Amsterdam om de jeugd meer ruimte te geven – er zijn bijna geen speelplaatsen in Amsterdam en die speelplaatsen die er zijn, zijn niet toegankelijk zonder lidmaatschap. Dat moet anders!

De gemeente Amsterdam vraagt aan de architect Aldo van Eyck om Amsterdam te voorzien van speelplaatsen. Zijn vele typische speelplaatsen sieren Amsterdam hier en daar nog steeds en ook de Zeedijk kreeg zo’n speelplaats. Onze tekenaar Daan kon met gedetailleerde tekeningen en veel foto’s Van Eyck’s speelplaats goed reconstrueren.

ontwerpAldovanEyck1955

 

Een echte Piet Mondriaan? Nee – een speelplaats van Aldo van Eyck uit 1955!

 

 

…en zo zag die speelplaats er in 1958 uit:

zeedijk_L01

Die mooie vijftiger jaren schilderingen lijken door kunstenaar Joost van Roojen later nog eens te zijn aangepast:

Zeedijk-kl-1956-01-300x258

Goed kijken – deze schildering is anders dan die op de zwart-wit foto

 

Dit is dan het prachtige resultaat van Daan’s arbeid (klik op de plaatjes om ze op te blazen):

zee13_jaren50_60

…en nog eens het bovenaanzicht, zodat je goed met de bouwtekening kunt vergelijken:

zee15

 

…en nu is de speelplaats helemaal getekend met een mooie kleurstelling. Daarbij stoeien we nog wat met de kleuren; die komen namelijk op verschillende foto’s heel verschillend naar voren. We kiezen er waarschijnlijk voor om de kleurstelling nog eens aan te passen op basis van de oorspronkelijk gebruikte Sikkens-kleuren, hoewel we daar geen foto van hebben. Toch geeft dit beeld al een heel mooi idee van hoe de speelplaats eruit zag nadat Van Roojen klaar was met zijn muurschilderingen:

5-02082016

De speeltuin verloor veel van z’n schoonheid, maar bleef redelijk functioneel…

cb2955fb4cff58f39e9c171425b895ebec46ed2c158efbed9a8b94e6235e1238

 

De speelplaats in 1974 – op de achtergrond zie je dat het werk van Van Roojen beklad is (ook al staat er ‘Ajax’ en ‘Cruijff’ :))

 

In een poging de oubollige en lelijk geworden speelplaats wat op te kalefateren en de kinderen een moderne plek te geven, werd er door kunstenaars Griepink en Hamers een exotisch geheel van geschilderd…:

dierentuin

…waarvan de olifant aan de noordzijde toch wel het meest opviel – misschien had dat iets te maken met het gegeven dat ‘buurtweldoener’ Joop de Vries van de Casa Rosso – jeweetwel, met die roze olifant – betaald had voor deze prachtige schilderingen:

BertjeGriepink

De kunstenaar in actie in 1978-1979

 

 

…en zo zag dat deel van de ‘dierentuin’ er zo’n beetje uit toen in 1979 de speelplaats een heel nieuw – typisch zeventiger jaren – uiterlijk had gekregen:

1000

Daan is ook bezig die versie van de speelplaats uit te werken:

zee12_jaren60_70

Hoe mooi de nieuwe kunstwerken ook waren, de speelplaats kreeg er zijn oude aantrekkelijkheid maar tijdelijk mee terug. Het waren de jaren van de heroïne-problematiek op de Zeedijk en de speelplaats werd vaak meer door junkies bezocht dan door kinderen. Die kwamen daar steeds minder vaak, zeker toen de zandbak was veranderd in een vuilnisbelt voor gebruikte spuiten. Toch heeft de speelplaats tot 1997 bestaan en is daarmee dus meer dan veertig jaar lang een gezichtsbepalend onderdeel geweest van de Zeedijk.